1. YAZARLAR

  2. Salih Turgay Işık

  3. Osmanlı İmparatorluğunda Demokratik Gelişmeler II
Salih Turgay Işık

Salih Turgay Işık

Köşe Yazarı
Yazarın Tüm Yazıları >

Osmanlı İmparatorluğunda Demokratik Gelişmeler II

A+A-

Birinci yazımda değindiğim gibi özgürlüğün, örgütlenmenin, bireysel hak ve hukuk kavramlarının uygulama alanı bulduğu parlamenter rejime geçilmesinde III. Selim ve II. Mahmut’un çok önemli katkıları olmuş, bu süreç ayrıca II. Abdülhamit’in de tahta geçmesine vesile olmuştur.

II. Abdülhamit’in tahta geçmesi Birinci Meşrutiyeti ilan etmesi (1876) I. Meşrutiyet İlan edildikten yaklaşık bir yıl sonra son vermesi, Sultan II. Abdülhamit görevini layıkıyla yerine getirmediğine kanaat ettiği Meclis-i Mebusan’ı 13Şubat 1878’de kapatması,. II. Abdülhamit Osmanlı Devleti idaresini resmen üstlenmiş olması nedeniyle Padişahın yönetimini engellemek için, Askeriye-i Tıbbiye öğrencileri ikinci anayasayı yürürlüğe koymak ve mutlak yönetime son vermek amacıyla harekete geçtiler. Arapkirli Abdullah Cevdet, , Diyarbakırlı İshak Sükuti, Kafkasyalı Mehmet Reşit, Ohrili İbrahim Temo ,Bakülü Hüseyin-zade Ali Beyler İttihat-ı Osmani adını taşıyan bir gizli Cemiyet kurdular. Bu örgüt aynı zamanda Paris’te hayatını idame eden Ahmet Rıza Bey’le temasa geçti.

Ahmet Rıza ve Dr. Nazım beylerin teklifiyle cemiyetin adı Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti olarak değiştirildi. Cemiyet 1895’ten itibaren faaliyetlerini hızlandırarak yurtdışı ve yurt içinde birçok şubeler açtı. Ne var ki aynı yıl İstanbul’daki merkez şube üyelerinin çoğu açığa çıkarılarak yakalandı ve yurtdışına kaçmak zorunda kaldı. Meşrutiyet taleplerini Avrupa’da artırdılar. Osmanlı vatandaşı Ermeni ve Arap milliyetçileriyle temas kurarak onları cemiyete kazanmaya çalıştılar. Bu girişim cemiyetteki iç çatışmaları şiddetlendirdi. Cemiyet, bu çatışmalara son vermek için 1902 ‘de Prens Sabahattin grubu, Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i merkeziyet Programını öne sürdü. Meşrutiyeti geri getirmek isteyen Ahmet Rıza Bey grubu yabancı müdahalesinde karşı çıktılar. Bu görüş ayrılığı nedeniyle cemiyet ikiye bölündü. Prens Sabahattin taraftarları Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni, Ahmet Rıza Bey taraftarları Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti’ni kurdu.

Selanik’te askerlerin kurduğu Osmanlı Hürriyet Cemiyeti ile Mustafa Kemal’in Şam’da kurduğu vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin Ahmet Rıza Grubunu desteklemesi ile Kanun-i Esasi’nin yeniden ilanını hızlandırdı.

II. Abdülhamit’in yönetimine karşı mücadele eden cemiyetler 27 Aralık 1907’de Paris’te bir kongre düzenledi. Bu kongreye Osmanlı Terakki ve İttihat, Teşebbüs-i Şahsi ve Ademi Merkeziyet, Ermeni ve Araplar tarafından yayınlanan bazı gazete dergilerin temsilcileri katıldı.

Üç gün süren kongrede II. Abdülhamit’in tahtan inmeye zorlanması ve meşrutiyetin yeniden ilan edilmesi kararı alındı. Bu hedefe ulaşmak için önce pasif direniş, sonra halktan hükümete vergi verilmemesi istenecekti. Propagandalarla ordunun ihtilalcilere karşı çıkması sağlanacaktır. Sonuç çıkmazsa genel ayaklanmalar çıkartılacaktı. Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti, 1907 kongresinden sonra Makedonya’da hızla örgütlendi.

Osmanlı Devleti’nin paylaşılması için 10 Haziran 1908’de Rusya’nın Reval Limanında buluşan İngiltere Kralı VII. Edward ile Rus Çarı II. Nikola arasındaki görüşmenin duyulması cemiyeti harekete geçirdi.

Cemiyet üyesi olan askerler dağa çıkarak ayaklanma başlattılar. Bu arada Cemiyet fedaileri Şemsi Paşa ve Nazmi Paşa’ya suikast düzenlediler. Baskılara direnemeyen II. Abdülhamit 23 Temmuz 1908’de meşrutiyeti ilan etti. Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ise 23 Ağustos 1908’de adını İttihat ve Terakki Cemiyeti olarak değiştirdi.

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.